Obserwacje przelotów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS

Co kilka lub kilkanaście tygodni na porannym lub wieczornym niebie obserwować możemy nad Polską przeloty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Są to zazwyczaj jasne, przyjemne dla oka i łatwe w obserwacji zjawiska. Nie trzeba stosować żadnych przyrządów optycznych. Wystarczy dobra pogoda i nieosłonięte budynkami, drzewami i innymi obiektami niebo.

W Internecie jest wiele źródeł informacji o przelotach ISS takich, jak strony internetowe, czy aplikacje. Dla celów tego poradnika, użyję przykładu strony Heavens Above, a w drugiej części opiszę kilka aplikacji na system Android.

Heavens-Above.com

Poniżej krok po kroku opisane zostały czynności potrzebne do sprawdzenia na heavens-above.com, kiedy i gdzie na niebie pojawią się astronauci w swoim „lśniącym statku kosmicznym”. Jeśli opis wyda nam się na początku zbyt skomplikowany, nie ma się czym przejmować. Sprawdźmy jedynie datę i czas zdarzenia i wyjdźmy na zewnątrz. Omiatając wzrokiem niebo na pewno nie przegapimy jasno świecącego i sunącego powoli po firmamencie kosmicznego laboratorium!

1. Uruchamiamy witrynę http://www.heavens-above.com/

2. Strona jest dostępna w języku angielskim (http://www.heavens-above.com/SetCulture.ashx?newcul=en) i polskim (http://www.heavens-above.com/SetCulture.ashx?newcul=pl). Język ustawić możemy w prawym górnym rogu strony w małej kwadratowej ramce. Poradnik ten będzie uwzględniał obie wersje językowe dostępne na dzień, w którym został napisany.

3. Ustawiamy miejsce, w którym się znajdujemy, klikając na link „Zmień miejsce obserwacji” („Change your observing location„) . W polu „Wpisz nazwę lokalizacji” („Enter place to search for”) wpisujemy nazwę miejscowości, w której się znajdujemy i jeśli ta znajduje się w bazie serwisu, wybieramy ją z listy poniżej, nazwanej „Wyniki wyszukiwania” („Search results”). Możemy zamiast tej procedury użyć mapy znajdującej się poniżej, aby złapać i upuścić wskaźnik w punkcie, gdzie jesteśmy. Pod mapą dokonujemy finalnych ustawień. Możemy np. w polu „Nazwa” („Name”) nazwać naszą lokalizację. Sprawdzamy, czy strefa czasowa w polu poniżej jest prawidłowa. Konfigurację kończymy, klikając przycisk „Aktualizuj” („Update”).

4. Lokalizacja zostanie zapisana w ciasteczkach naszej przeglądarki i nie będziemy musieli jej za każdym razem wybierać do momentu usunięcia danych przeglądarki. Możemy też zarejestrować się w serwisie tutaj, a potem logować do niego, aby nasze ustawienia były pamiętane na każdym sprzęcie, z którego korzystamy. Link do logowania znajduje się nad linkiem ustawiania lokalizacji.

5. Jesteśmy na stronie głównej serwisu. W podmenu „Satelity” („Satellites”) znajdujemy link „Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS)” („ISS„) i przechodzimy do strony, w której zobaczymy tabelę z 10-dniowym kalendarzem przelotów. Zakres dat widzimy pod napisem „Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) – Widoczne przeloty” („ISS – Visible Passes”). W wierszu zatytułowanym „Początek okresu wyszukiwania” („Search period start”) podana jest początkowa data. Data końcowa podana jest wiersz niżej. Zakres dat możemy zmieniać przyciskami strzałek umieszczonymi po prawej stronie od wierszy z podanymi datami.

6. Opcja „Uwzględnij” („Passes to include”) ma być zaznaczona na „tylko widoczne” („visible only”) (kalendarz pokaże nam wtedy tylko widoczne gołym okiem przeloty).

7. Tabela przedstawia 6 głównych kolumn z danymi, z których trzecia, czwarta i piąta podzielone są na 3 mniejsze każda. Pierwsza kolumna to dzień zdarzenia. Druga to maksymalna jasność stacji podczas przelotu. Kolumna „Początek” („Start”) podaje dokładny czas, wysokość oraz azymut (np. SW to południowy zachód, SSW to południowy zachód, bliżej południa) w momencie pojawienia się stacji na niebie. Kolumny „Najwyższy punkt” („Highest point”) i „Koniec” („End”) podają czas, wysokość i azymut odpowiednio dla najwyższego punktu przelotu i końcowego punktu przelotu. Ostatnia kolumna to typ przelotu, który powinien pokazywać wartość „widoczny” („visible”) (bo tak ustawiliśmy opcję nad tabelą).

8. Skala jasności podanych przelotów to magnitudo. Im mniejsza liczba, tym jaśniejsza będzie stacja. Np. przelot o jasności -3 jest jaśniejszy niż ten o wartości -1. Przeloty o jasności większej, niż -1 są bardzo jasne.

9. Gdy już wybierzemy interesujące nas zdarzenie, możemy kliknąć na datę pojawienia się ISS w pierwszej kolumnie tabeli. Przejdziemy do strony z mapą nieba, na której ciągłą linią zaznaczony jest tor lotu stacji wraz z czasami dla niektórych pozycji na niebie. Kierunek lotu pokazany jest strzałką na wspomnianej linii. Na obrębie mapy zaznaczono kierunki świata.

10. Niektóre przeloty zaczynają się lub kończą na różnych wysokościach, nie na horyzoncie. Oznacza to, że ISS wyłania się z cienia Ziemi lub w niego wchodzi. Powoduje to efekt nagłego pojawienia się obiektu na niebie lub jego nagłego zniknięcia, zanim osiągnie horyzont. Są to najbardziej spektakularne z przejść ISS na nieboskłonie. Mapa pokazuje wtedy linię przelotu rozpoczętą lub zakończoną w pewnym punkcie, zamiast dotykającą krawędzi okręgu mapy.

11. Pod mapą znajdziemy tabelę z danymi, która pomoże nam dodatkowo zorientować się, jakie będą momenty wschodu i zachodu stacji, czy wyjdzie z cienia Ziemi lub w niego wejdzie oraz jaka będzie jasność ISS dla newralgicznych momentów przelotu.

12. Pierwsza kolumna tabeli to rodzaj momentu przelotu. Może to być „Wschodzi” („Rises”) (wschód ISS nad horyzont), „Wnosi się ponad 10°” („Reaches altitude 10°”) (osiągnięcie wysokości 10 stopni nad horyzontem), „Maksymalna wysokość” („Maximum altitude”), „Schodzi poniżej 10°” („Drops below altitude 10°”) (zejście do wysokości 10 stopni nad horyzontem), „Zachodzi” („Sets”) (zachód ISS za horyzont). Jeśli cień Ziemi zakryje ISS podczas przelotu, to dodatkowo w tabeli pojawią się „Wchodzi w cień” („Enters shadow”) (wejście w cień Ziemi) lub „Wychodzi z cienia” („Exits shadow”) (wyjście z cienia Ziemi).

13. Pozostałe kolumny tabeli to odpowiednio (zaczynając od kolumny drugiej) czas, wysokość, azymut, odległość stacji od obserwatora, jasność stacji oraz głębokość Słońca pod horyzontem (jeśli jest mniejsza, niż -5 stopni, mamy wtedy dobre warunki, tzn. dostatecznie ciemne niebo).

 

 

 

Programy na system Android

Poniżej opisałem główne cechy kilku darmowych aplikacji dostępnych w sklepie Google Play, które pojawiają się na początku listy wyników po wpisaniu frazy „ISS” w wyszukiwarce. Jest to ocena subiektywna. Polecam przetestować je na własnym sprzęcie i wybrać najwygodniejszą dla siebie.

ISS Detector – Świetna aplikacja, jedyna na liście w języku polskim. Za jej pomocą przewidzimy przeloty ISS oraz rozbłyski Iridium (więcej o tym pod tym linkiem). Aplikacja dodatkowo przypomni nam o interesującym zdarzeniu za pomocą alarmu dźwiękowego i powiadomienia na pasku stanu. Główne okno programu zawiera listę nadchodzących zdarzeń wraz z ikonką oka, która swoją wielkością wskazuje nam na jasność przelotu/rozbłysku. Pod ręką mamy też informację o prognozie pogody. Dotykając interesującego nas wpisu w tabeli, przejdziemy do okna radaru, który wskaże nam pozycję ISS lub satelity Iridium na niebie. Wystarczy unieść telefon i skierować w niebo tak, aby jasna kropka była przed nami, a punkt na pionowym słupku obok radaru pokrył się z szarym kołem. W górnej części ekranu znajdziemy przycisk do udostępniania informacji o zdarzeniu oraz do dodania sobie przypomnienia w kalendarzu. Zakładka „Szczegóły” pokaże nam jeszcze więcej danych. Możemy kliknąć w mapkę aktualnej pozycji ISS i otworzyć ją na pełnym ekranie. Niestety w moim przypadku aplikacja bardzo często się zawiesza, co jest na dłuższą metę denerwujące, szczególnie gdy śledzi się dany przelot w trakcie jego trwania. Niemniej polecam do wypróbowania ISS Detector’a. Być może problem zawieszeń występuje w rzadkim stopniu u innych użytkowników.

ISS Rapid Locator – Prosta aplikacja pokazująca pozycję ISS na mapie świata oraz generująca tabelę najbliższych przelotów dla naszej lokalizacji. W zakładce Map Out widzimy ISS na tle mapy o małej skali. Zakładka Map In po prostu zwiększa skalę. Zakładka Visible Pass zawiera przycisk „see next available visible passes”, który ni mniej, ni więcej robi za nas to, co opisałem w pierwszej części poradnika – czyli generuje nam tabelę przelotów na stronie heavens-above.com dla naszej lokalizacji.

ISS? – Aplikacja ta pokazuje pozycję ISS na tle mapy świata oraz nasze położenie za pomocą ikonki zielonego androida. Kolorowe koło wokół naszej lokalizacji to obszar widoczności ISS. Jeśli stacja znajdzie się w tym kole, widzimy ją na niebie. Klikając w opcje i wybierając Visible Passes, generujemy tabelę najbliższych przelotów z czasami pojawienia się, kulminacji oraz zniknięcia ISS wraz z azymutem i wysokością nad horyzontem.

NASA App – Rozbudowana aplikacja agencji kosmicznej NASA, która zawiera również moduł śledzenia ISS. Aby się do niego dostać, w oknie głównym przechodzimy do pozycji Missions, a następnie Sighting Opportunities. Tam znajdziemy kalendarz przelotów, gdzie szukamy pozycji nazwanych ISS Sighting. Klikając w menu, możemy wybrać opcję Track ISS i zobaczyć, gdzie stacja aktualnie się znajduje. W oknie głównym aplikacji pod ikonką trybu możemy zaznaczyć opcję Visible Pass Notifications, po czym program będzie powiadamiał nas o przelotach z 5-minutowym wyprzedzeniem.

SkyPointer <Planets, ISS,…> – aplikacja ciekawie wskazująca na niebie planety, Księżyc, ISS oraz inne obiekty. Korzysta z kamery, nakładając na obraz wskaźnik pokazujący interesujący nas obiekt. Przynajmniej w teorii. Autor aplikacji żąda uprawnień do odczytu numeru telefonu i identyfikatora urządzenia, co zniechęciło mnie do instalacji tego programu. Dla ceniących swoją prywatność są na pewno mniej pazerne na dane osobiste aplikacje. Dla pozostałych – myślę, że można testować. Ocena 4/5 gwiazdek i zrzuty ekranu wyglądają obiecująco.

ISS Tracker – Aplikacja pokazuje aktualne położenie ISS na tle mapy świata. Nic poza tym. Nie jesteśmy zatem w stanie określić, kiedy dokładnie stacja pojawi się nad naszymi głowami.

ISS Locator – Prosta aplikacja pokazująca tabelę z najbliższymi przelotami ISS w lokalizacji, w której sie znajdujemy. Klikając w dane zdarzenie, uzyskamy szczegóły przelotu oraz będziemy mogli użyć mini kompasu do znalezienia stacji. Niestety w moim przypadku przeloty przewidziane przez aplikację z jakichś względów były błędne. Czasy zdarzeń nijak miały się do prawdziwych przelotów. Dodatkowo, nie możemy zmienić ustawień lokalizacji. Aplikacja korzysta z naszego obecnego położenia. Ostatnią rzeczą, która według mnie jest na minus, jest uprawnienie do wysyłania bez wiedzy właściciela maili do uczestników wydarzeń w kalendarzu, które aplikacja ma prawo tworzyć.

Powodzenia w obserwacjach!

 

 

 

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i wykorzystywanie fragmentów tekstu bez zgody autora zabronione. Kopiowanie i wykorzystywanie tekstu w jego oryginalnej pełnej postaci dozwolone pod warunkiem podania źródła.