Dziś garść infor­ma­cji na temat godzin wystą­pie­nia zaćmie­nia. Przed­tem jed­nak tro­chę teorii 🙂

Otóż zaćmie­nie Słoń­ca na Zie­mi to zja­wi­sko pole­ga­ją­ce na usta­wie­niu się Zie­mi, Księ­ży­ca i Słoń­ca ide­al­nie lub pra­wie ide­al­nie w jed­nej linii. Księ­życ zasła­nia Słoń­ce obser­wa­to­ro­wi na Zie­mi, rzu­ca­jąc na nie­go swój cień lub pół­cień. W przy­pad­ku naszej pla­ne­ty, mamy do czy­nie­nia z sytu­acją wyjąt­ko­wą. Otóż roz­miar Księ­ży­ca na nie­bie jest nie­mal iden­tycz­ny, jak roz­miar Słoń­ca. Przy odpo­wied­niej kon­fi­gu­ra­cji orbit i usta­wie­niu się tych 2 ciał nie­bie­skich w linii, Księ­życ może zakryć Słoń­ce nie­mal­że dokład­nie na obsza­rze jego tar­czy. Dzię­ki temu pod­czas cał­ko­wi­te­go zaćmie­nia może­my podzi­wiać zewnętrz­ne war­stwy atmos­fe­ry sło­necz­nej, czy­li tzw. koro­nę sło­necz­ną, a tak­że wybu­chy pla­zmy. Jak już wie­cie z poprzed­nich moich wpi­sów, Księ­życ ma orbi­tę elip­tycz­ną i raz jest bli­żej, a raz dalej Zie­mi. Będąc bli­żej, potra­fi on zakryć Słoń­ce i nie­co poza nim. Wte­dy zaćmie­nie cał­ko­wi­te trwa dłu­żej (nawet ponad 5 minut). Kie­dy nasz sate­li­ta jest w dal­szych rejo­nach swo­jej orbi­ty, może być zbyt mały, by zakryć cał­ko­wi­cie tar­czę sło­necz­ną i jej obwód­ka ota­cza wte­dy dysk Księ­ży­ca. Jest to zaćmie­nie obrącz­ko­we. Kie­dy z kolei znaj­du­je­my się poza linią Księ­życ-Słoń­ce, wte­dy nasz sate­li­ta pokry­wa tyl­ko część Słoń­ca i mamy do czy­nie­nia z zaćmie­niem czę­ścio­wym, czy­li takim, jakie zoba­czy­my w Pol­sce 20 mar­ca. Wte­dy pada na nas nie cień, lecz pół­cień Księżyca.

Dla­cze­go zaćmie­nie trwa tyl­ko kil­ka godzin, a jego faza cał­ko­wi­ta (jeśli wystę­pu­je) tyl­ko kil­ka minut? Otóż cha­rak­te­ry­sty­ki orbit Zie­mi wokół Słoń­ca oraz Księ­ży­ca wokół Zie­mi powo­du­ją, że Księ­życ prze­su­wa się wzglę­dem gwiazd po nie­bie dość szyb­ko. Być może już zauwa­ży­li­ście ten ruch. Naj­le­piej widać go z dnia na dzień, kie­dy widzi­my, że co dobę Księ­życ wscho­dzi oko­ło godzi­nę póź­niej w sto­sun­ku do sfe­ry gwiazd i pla­net. Ozna­cza to, że nasz sate­li­ta poru­szą się ruchem wła­snym wzglę­dem sfe­ry nie­bie­skiej z zacho­du na wschód. Robi to rów­nież Słoń­ce, lecz ruch ten jest dużo wol­niej­szy (dla­te­go mamy zna­ki zodia­ku, bo Słoń­ce prze­by­wa w danych gwiaz­do­zbio­rach przez okre­ślo­ny czas, poru­sza­jąc się przez nie przez cały rok). Kie­dy zatem docho­dzi do zaćmie­nia, Księ­życ nacho­dzi na Słoń­ce od zachod­niej stro­ny, zakry­wa je czę­ścio­wo lub cał­ko­wi­cie i scho­dzi z jego tar­czy. Wte­dy też pół­cień i/​lub cień Księ­ży­ca pędzi po powierzch­ni Zie­mi, ​„uru­cha­mia­jąc” zja­wi­sko zaćmie­nia dla kolej­nych obser­wa­to­rów w miej­scach na tra­sie półcienia/​cienia.

Może­my zatem wyzna­czyć momen­ty tak zwa­nych kon­tak­tów tarcz Księ­ży­ca i Słoń­ca. Pierw­szy kon­takt to moment zetknię­cia się ze sobą obu tarcz. Wyzna­cza on począ­tek zaćmie­nia. Dru­gi kon­takt wystę­pu­je przy zaćmie­niu cał­ko­wi­tym. Wyzna­cza on chwi­lę, w któ­rej Księ­życ swo­im wschod­nim brze­giem doty­ka wschod­nie­gu brze­gi tar­czy Słoń­ca – zaczy­na się faza cał­ko­wi­ta (Słoń­ce jest cał­kiem pokry­te przez Księ­życ). Trze­ci kon­takt to zej­ście zachod­nie­go brze­gu tar­czy Księ­ży­ca z tej samej stro­ny tar­czy sło­necz­nej – koń­czy się faza cał­ko­wi­ta. Czwar­ty kon­takt to zej­ście zachod­nie­go brze­gu tar­czy księ­ży­co­wej ze wschod­nie­go brze­gu tar­czy Słoń­ca – Księ­życ cał­ko­wi­cie opusz­cza tar­czę sło­necz­ną. W przy­pad­ku zaćmie­nia czę­ścio­we­go bez fazy cał­ko­wi­tej, dru­gi i trze­ci kon­takt oczy­wi­ście nie występują.

Poniż­sza lista przed­sta­wia kil­ka miast w Pol­sce oraz cza­sy pierw­sze­go kon­tak­tu, mak­sy­mal­nej fazy czę­ścio­wej oraz ostat­nie­go kon­tak­tu. Momen­ty poda­ne są w cza­sie lokal­nym w Polsce.