Uwa­ga! Obser­wa­cje Słoń­ca są nie­bez­piecz­ne i mogą uszko­dzić Twój wzrok! Nigdy nie patrz na Słoń­ce bez uży­cia odpo­wied­nich fil­trów lub innych zabez­pie­czeń! Nie odpo­wia­dam za nie­pra­wi­dło­we i nie­wy­star­cza­ją­ce przy­go­to­wa­nie się do obser­wa­cji Słońca.

Nie­daw­no na widocz­nej z Zie­mi czę­ści tar­czy sło­necz­nej poja­wi­ła się pokaź­na gru­pa plam ozna­czo­na sym­bo­lem AR1944 i będzie widocz­na przez naj­bliż­sze dni. Jest to naj­więk­sza od lat for­ma­cja tych struk­tur na Słoń­cu. Naj­więk­sza z plam ma roz­miar 3‑krotnie więk­szy od Zie­mi! Jest tak wiel­ka, że widać ją nawet bez uży­cia opty­ki powięk­sza­ją­cej obraz. Poniż­sze zdję­cie wyko­na­łem apa­ra­tem Canon 450D z obiek­ty­wem Canon 55–250mm IS II przy ogni­sko­wej 250mm (efek­tyw­nie 400mm) z fil­trem folio­wym, tzw. Baade­rem. Widać na nim tą fan­ta­stycz­ną gru­pę plam.

Jak same­mu zoba­czyć pla­my? Popu­lar­ne meto­dy — pły­ta CD, szkło spa­wal­ni­cze, przy­dy­mio­ne szkło itp. na pew­no nie są dobrym pomy­słem. Po pierw­sze mogą one prze­pusz­czać pro­mie­nio­wa­nie nie­ko­rzyst­nie wpły­wa­ją­ce na nasz wzrok. Po dru­gie bar­dzo psu­ją one jakość obra­zu i moż­li­we, że nie pozwo­lą nam zoba­czyć plam. Może­my spró­bo­wać użyć folii myla­ro­wej. Taka folia jest czę­sto uży­wa­na w kocach ter­micz­nych, jakie mamy w aptecz­kach samo­cho­do­wych. War­to jed­nak wybrać się w mia­rę moż­li­wo­ści do skle­pu foto­gra­ficz­ne­go lub astro­no­micz­ne­go i zaku­pić skra­wek folii — fil­tra sło­necz­ne­go. Koszt jest nie­wiel­ki, a jakość obra­zu dobra. Folię taką moż­na też nało­żyć (nakle­ić) na obiek­tyw apa­ra­tu i spró­bo­wać sfo­to­gra­fo­wać Słoń­ce. Tu znów uwa­ga — nie patrz­my bez fil­tra przez wizjer apa­ra­tu, aby nie uszko­dzić wzroku!

Jeśli nie dys­po­nu­je­my fil­trem, ale posia­da­my np. lor­net­kę, może­my użyć meto­dy zwa­nej pro­jek­cją oku­la­ro­wą. Jest to rzu­to­wa­nie obra­zu ze sprzę­tu optycz­ne­go na ekran, np. kart­kę papie­ru. Jeśli mamy lor­net­kę, zakryj­my jeden z jej obiek­ty­wów, gdyż będzie nam potrzeb­ny tyl­ko jeden. Popro­śmy kogoś do pomo­cy. Jed­na oso­ba niech usta­wia lor­net­kę w stro­nę Słoń­ca, uwa­ża­jąc, aby nikt nie patrzył wte­dy przez nią. Trze­ba meto­dą prób i błę­dów usta­wiać sprzęt, aby z oku­la­rów lor­net­ki padł snop świa­tła sło­necz­ne­go. Wte­dy wie­my, że Słoń­ce jest w polu widze­nia. War­to zna­leźć punkt opar­cia lor­net­ki, np. para­pet. Obraz pada­ją­cy z oku­la­ru lor­net­ki trze­ba teraz rzu­cić na kart­kę bia­łe­go papie­ru, np. for­ma­tu A4. Przy­su­wa­my kart­kę do oku­la­ru lor­net­ki i odda­la­my powo­li, aby obraz był coraz więk­szy, ale nie za dale­ko, aby nie stra­cić kon­tra­stu. Przy tej czyn­no­ści musi­my rów­nież usta­wić ostrość, aby obraz Słoń­ca był wyraź­ny. Będzie­my to widzieć po kra­wę­dzi tar­czy sło­necz­nej na kart­ce, któ­ra musi być ostra. Powin­ni­śmy zoba­czyć pla­my na tar­czy Słoń­ca. War­to jest przy­ciem­nić oto­cze­nie, w któ­rym się znaj­du­je­my, aby obraz był wyraź­niej­szy. Będąc w zamknię­tym pomiesz­cze­niu, zasłoń­my żalu­zje, firan­ki, zosta­wia­jąc tyl­ko prze­świt, gdzie mamy lor­net­kę. Jeśli jeste­śmy na zewnątrz, może­my przy­kryć się kocem i wysta­wić lor­net­kę za nie­go. Kart­kę papie­ru trzy­ma­my pod kocem i mamy dosko­na­łe warun­ki do obserwacji.

Trze­cią meto­dą, a zara­zem dru­gą meto­dą pro­jek­cji jest zbu­do­wa­nie przy­rzą­du zwa­ne­go ​“came­ra obscu­ra”. Potrze­bu­je­my pudeł­ka tek­tu­ro­we­go. Na jed­nej jego ścian­ce wyci­na­my otwór o śred­ni­cy kil­ku cm. Na otwór ten nakle­ja­my kart­kę gru­be­go papie­ru, naj­le­piej czar­ne­go lub o innej ciem­nej bar­wie. Szpil­ką lub igłą robi­my otwór w kart­ce. Przez ten otwór będzie do pudeł­ka wpa­dać świa­tło Słoń­ca. Prze­ciw­le­głą ścian­kę pudeł­ka wyci­na­my cał­ko­wi­cie, zastę­pu­jąc ją arku­szem bar­dzo cien­kie­go papie­ru, np. bibuł­ki. Może to być też kart­ka zwy­kłe­go papie­ru, któ­rą może­my też nakle­ić na ścia­nie od środ­ka, by jej nie wyci­nać. Będzie to ekran, na któ­ry pad­nie snop świa­tła z otwo­ru, któ­ry zro­bi­li­śmy igłą w ścian­ce naprze­ciw­ko. Resz­ta ścian pudeł­ka musi być zamknię­ta, jeśli sko­rzy­sta­li­śmy z bibu­ły. Jeśli do ekra­nu uży­li­śmy zwy­kłej kart­ki, wytnij­my mały otwór na ścian­ce łączą­cej ścia­nę z ekra­nem i ścia­nę z otwor­kiem po igle. Przez ten otwór będzie­my patrzeć do środ­ka pudeł­ka na ekran. Goto­we! Skie­ruj­my pudeł­ko otwor­kiem po igle w stro­nę Słoń­ca. Na bibuł­ko­wy ekran patrzy­my od zewnątrz pudeł­ka, gdyż jest on na tyle cien­ki, że obraz przez bibu­łę prze­świ­tu­je. Na ekran z kart­ki patrzy­my przez otwór wycię­ty na oczy w ścian­ce mię­dzy ekra­nem i otwor­kiem. Na ekra­nie powi­nien poja­wić się obraz naszej gwiaz­dy. Im cień­szy otwór po igle, tym obraz wyraź­niej­szy. Im więk­sza odle­głość mię­dzy otwor­kiem a ekra­nem, tym obraz będzie więk­szy i może się oka­zać, że Słoń­ce w cało­ści nie zmie­ści się na ekra­nie. War­to, jak w poprzed­niej meto­dzie, zadbać o przy­ciem­nie­nie oto­cze­nia firan­ka­mi, żalu­zja­mi lub kocem. Poeksperymentujmy!

I jesz­cze raz, bar­dzo waż­na rzecz — uwa­żaj­my na nasz wzrok — już krót­ka bez­po­śred­nia eks­po­zy­cja na świa­tło sło­necz­ne może dopro­wa­dzić do utra­ty wzroku!